De onverwachte effecten van AI in het juridisch werkveld

“Als je AI correct gebruikt, moet het een beter resultaat opleveren of iemands leven gemakkelijker maken.”

Meer dan negen op de tien juristen maken gebruik van AI-tools of zijn van plan dat te gaan doen. Desondanks worstelen veel advocatenkantoren en juridische afdelingen met de succesvolle integratie ervan in hun werkprocessen. Uit recent onderzoek blijkt dat een conservatieve bedrijfscultuur de adoptie van AI nog steeds afremt.

De nieuwste generatieve AI-enquête van LexisNexis, met ruim 700 juridische professionals uit het Verenigd Koninkrijk, onthult een duidelijke verschuiving in het gebruik van AI binnen de juridische sector.

De snelle opmars van AI

Uit het onderzoek blijkt dat tweederde (61%) van de professionals  generatieve AI voor werkdoeleinden gebruikt, een scherpe stijging ten opzichte van 46% begin 2025. Deze toename komt niet alleen van degenen die al van plan waren AI te gebruiken, maar ook van professionals die aanvankelijk terughoudend waren.

Dit onderstreept hoe snel AI de juridische wereld transformeert en waarom juridische professionals de ontwikkelingen moeten bijbenen. De bevindingen laten een duidelijke boodschap zien: als een kantoor AI niet integreert in zijn werkprocessen, loopt het risico als verouderd te worden gezien door cliënten. Tegelijkertijd benadrukt een partner van een klein advocatenkantoor het belang van het behouden van persoonlijk contact naast AI, om zo de waarde voor de cliënt te waarborgen.

De culturele barrière

Hoewel de AI-adoptie versnelt, stagneert de vooruitgang door starre organisatieculturen.  De grootste uitdaging voor juridische professionals is het bijhouden van de technologische ontwikkelingen. Dit probleem is in slechts een paar maanden tijd flink toegenomen: van 41% naar 49%.

In het onderzoek werd juristen gevraagd hun organisaties’ AI-cultuur te beschrijven. De bevindingen hierover zijn:

• Slechts 17% van alle respondenten geeft aan dat AI is ingebed in de strategie en operaties van hun organisatie.
• De meest voorkomende reactie (39%) is dat men aan het experimenteren is, maar dat de vooruitgang traag is.
• 19% meldt wel interesse, maar weinig investering.
• 9% wijst op weerstand of angst, en een andere 9% geeft aan dat AI helemaal niet wordt besproken.

Gerrit Beckhaus, partner bij Freshfields, zegt hierover: “AI vereist een duidelijke strategische richting en communicatie vanuit de top, waarbij het gekoppeld wordt aan cliëntwaarde en meetbare impact.”

Michelle Holford, Chief Commercial Officer bij Slaughter and May, voegt toe dat het belangrijk is juristen de tijd te geven om te spelen, te leren en te falen met nieuwe tools, wat in een snelle, veeleisende omgeving niet altijd makkelijk is, maar wel essentieel.

Sarah Barnard, Director of AI Delivery bij Linklaters, noemt de voortdurende ontwikkeling van tools en de onduidelijke return on investment (ROI) als factoren die de innovatie vertragen. Ze merkt op dat sommige kantoren wachten op duidelijker bewijs van waarde voordat ze grote investeringen doen.

Juristen stappen over op gespecialiseerde AI-tools

Uit het onderzoek blijkt dat juristen die AI gebruiken, een duidelijke voorkeur hebben voor tools die specifiek zijn ontwikkeld voor juridisch werk:

• Meer dan de helft (51%) gebruikt juridische AI-tools: 27% gebruikt ze exclusief en 24% gebruikt ze naast algemene AI-tools.
• De overige 49% van de AI-gebruikers vertrouwt uitsluitend op algemene AI-tools.

Specialistische AI-oplossingen zijn gebouwd voor juristen en getraind op juridische content. Volgens Bhavisa Patel, directeur Legal Technology bij Eversheds Sutherland, zijn generieke AI-tools nuttig voor de persoonlijke productiviteit, maar missen ze de diepgang van de juridische context, wat leidt tot minder waardevolle en minder accurate resultaten bij complexe juridische vraagstukken.

Een partner van een klein kantoor vat de bezorgdheid over generieke tools treffend samen: “recente schandalen waarbij advocaten in de rechtszaal zaken aanhaalden die door AI waren verzonnen, zijn bijzonder zorgwekkend.”

Tony Randle, partner bij Shoosmiths, benadrukt dat een jurist nooit op Google zou vertrouwen voor een juridische vraag, dus dat men ook niet moet vertrouwen op algemene AI-platforms voor taken die juridische kennis vereisen.

De kern van juridisch werk draait om betrouwbaarheid en transparantie:

• 71% van alle juristen zegt zich zekerder te voelen over het gebruik van AI wanneer deze gebaseerd is op betrouwbare juridische bronnen.
• Bij juristen die juridische AI-tools gebruiken, stijgt dit vertrouwen zelfs naar 88%.

Meer declarabele uren en een betere werk-privébalans

Door tijdsbesparing op juridisch onderzoek en administratieve taken, kunnen juristen de vrijgekomen tijd besteden aan meer declarabel werk:

• Meer dan de helft (56%) van de juristen bij commerciële kantoren zegt de extra tijd te besteden aan het verhogen van declarabele uren.
• Juristen bij grote kantoren richten zich meer op commerciële voordelen (61% wil meer declarabele uren), terwijl 49% focust op een betere werk-privébalans.
• Bij kleinere kantoren is de verhouding omgekeerd: 59% kiest voor een betere werk-privébalans en 49% probeert meer uren te declareren.

De verschuiving naar meer declarabel werk betekent mogelijk dat de focus wordt verlegt van het aantal gewerkte uren naar de geleverde waarde, wat de facturatiemodellen beïnvloedt. Steeds meer juristen (47%) geloven dat AI de manier van factureren zal veranderen. Nieuwe prijsmodellen, zoals een vast bedrag per zaak (69%) en retainers (44%), zijn al in opkomst.

De risico’s van achterblijven

Het nalaten van investeren in AI heeft duidelijke gevolgen. Uit het onderzoek blijkt dat professionals zelfs van werkgever overwegen te wisselen als hun organisatie niet in AI investeert:

• 18% van de respondenten van commerciële advocatenkantoren en 19% van de interne juridische afdelingen zou overwegen te vertrekken.
• Dit percentage stijgt tot 26% voor advocaten bij grote kantoren.

De angst voor achterstand op de arbeidsmarkt is groot:

• 39% van de juristen gelooft dat een falende AI-adoptie hun carrière negatief beïnvloedt.
• Bij in-house juristen is dit percentage zelfs 49%.

Ondanks deze druk blijft organisatorische ondersteuning beperkt.

• Slechts 24% van de respondenten heeft passende training gekregen om AI veilig te gebruiken.
• Daarnaast heeft slechts 28% een gemakkelijk te begrijpen AI-beleid.

De grootste vooruitgang wordt geboekt bij kantoren waar het senior leiderschap AI-adoptie als fundamenteel beschouwt voor toekomstig succes. “De grootste stappen komen van kantoren waar de meest senior mensen het goede voorbeeld geven door AI dagelijks te gebruiken,” aldus Tony Randle, partner bij Shoosmiths.

Conclusie

Uit het onderzoek komt naar voren dat de inzet van AI niet langer alleen draait om productiviteit en winst. Het draait om het creëren van een duurzame toekomst voor de juridische professie, waarin hoogwaardige expertise wordt versterkt door technologische capaciteit, met meer ruimte voor menselijke focus. Dit vergt een verschuiving in strategie, leiderschap en cultuur, waarbij juristen de tools omarmen om zowel hun werk als hun leven te verbeteren. Wie deze evolutie leidt, creëert een competitief voordeel in de markt en trekt de beste talenten aan. Wie afwacht, riskeert niet alleen een achterstand op de concurrentie, maar ook het verlies van waardevolle medewerkers die klaar zijn voor de toekomst. De keuze ligt voor de hand.