AI is overal in de juridische praktijk, maar de echte omslag moet nog beginnen

“De juridische sector is voorbij het punt van nadenken over AI adoptie. De uitdaging is nu het gat tussen individueel gebruik en organisatiebrede inzet.”

De nieuwste State of AI in Legal 2025 van Litify voelt als een momentopname op een kantelpunt. In drie jaar tijd is kunstmatige intelligentie van hype naar dagelijkse praktijk gegaan. In 2023 gaf 23 procent van de juridische professionals aan AI te gebruiken, in 2025 is dat 78 procent. De adoptie gaat sneller dan destijds de overstap naar de cloud. Toch laat het rapport een gelaagder beeld zien dan alleen “AI is nu mainstream”.

Het onderzoek is de derde, jaarlijks terugkerende editie van dezelfde trendstudie. Litify werkt hiervoor samen met een groot onafhankelijk marktonderzoeksbureau, dat de resultaten controleert en analyseert. De uitkomsten zijn gebaseerd op honderden bevestigde respondenten uit de hele juridische keten, met een vrijwel gelijke vertegenwoordiging van bedrijfsjuristen en full-service kantoren. De steekproef loopt van kleine kantoren met minder dan 25 medewerkers tot organisaties met meer dan duizend mensen en van junioren tot managing partners. De foutmarge ligt rond de 6 procent bij een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent.

Je krijgt daarmee geen theoretisch toekomstbeeld, maar een redelijk scherp beeld van waar de sector nu staat. Dat beeld is spannend: juristen zelf omarmen AI snel, terwijl organisaties worstelen met beleid, veiligheid en echte bedrijfsimpact. De vraag verschuift daardoor van “gaan we AI gebruiken?” naar “hoe halen we er structureel waarde uit?”

AI is geen experiment meer

Wie AI nog ziet als speeltje van een paar techliefhebbers, leest in dit rapport een andere werkelijkheid. In twee jaar tijd steeg het gebruik van AI onder juridische professionals van 23 procent in 2023 naar 78 procent in 2025, met ruim twee derde van de respondenten die aangeeft AI dagelijks of wekelijks te gebruiken.

De meeste juristen gebruiken daarbij vooral algemene, laagdrempelige toepassingen.

Het rapport laat zien dat:

• Algemene systemen zoals ChatGPT veruit het meest worden gebruikt.
• Ingebouwde AI in kantoorsoftware, zoals Microsoft Copilot, snel terrein wint.
• Andere geïntegreerde assistenten zoals Google Gemini worden ingezet waar ze in bestaande systemen zijn opgenomen.

Deze oplossingen zitten al in de programma’s waar juristen toch al de hele dag in werken. De stap om een vraag in een AI te typen is dan klein. Dat maakt adoptie eenvoudig, maar zegt nog weinig over de volwassenheid van de organisatie als geheel.

Van individuele experimenten naar organisatievraagstuk

Door het hele rapport loopt een duidelijke spanning: de individuele jurist loopt vaak voor op de eigen organisatie. Professionals vinden technologie belangrijk, werkgevers ook, maar beleidsmatig blijft het vaak bij losse initiatieven.

Aan de kant van de jurist zie je dat:

• Veel respondenten AI belangrijk vinden voor het goed kunnen doen van hun werk.
• Medewerkers verwachten dat hun organisatie moderne technologie, waaronder AI, actief omarmt.

Aan de organisatiewereld kant staat daar tegenover dat:

• Minder dan de helft aangeeft voldoende training te krijgen om AI veilig en effectief te gebruiken.
• Slechts een minderheid werkt binnen een organisatie met een helder AI-beleid; bij een grote groep is beleid nog “in ontwikkeling” of afwezig.

In de praktijk mondt dat uit in een herkenbare situatie:

• Individuele juristen gebruiken AI intensief, maar vaak op eigen initiatief.
• Formele kaders blijven achter, of zijn zo algemeen geformuleerd dat ze weinig houvast geven.
• Risico’s rond privacy, vertrouwelijkheid en kwaliteit zijn wel aanwezig, maar niet structureel ondervangen.

Het rapport maakt duidelijk dat dit niet een uitzondering is, maar het huidige gemiddelde.

Wat juristen nu echt met AI doen

Als je kijkt naar de concrete taken waar juristen AI voor inzetten, ontstaat een herkenbaar patroon. AI is vooral een versneller van werk dat zij toch al deden.

De meest genoemde toepassingen zijn:

• Assisteren bij juridisch en zaakgericht onderzoek.
• Samenvatten van zaak- en dossiergeschiedenis.
• Opstellen, beoordelen en analyseren van documenten en contracten.
• Extractie van gegevens uit documenten om zaakdossiers te vullen.

Litify omschrijft dit als “zoeken op steroïden”: waardevol, zeker in drukke praktijken, maar nog sterk gericht op informatie vinden, ordenen en samenvatten. Dat sluit aan bij het feit dat veel juristen algemene, niet-juridische AI-tools gebruiken, die vaak niet diep zijn geïntegreerd met juridische platforms of documentmanagementsystemen.

Daarnaast tekent zich een tweede laag af: een kleinere groep organisaties gebruikt AI al voor meer procesmatige en juridisch specifieke taken, zoals:

• Opbouwen van tijdlijnen rondom dossiers.
• Beantwoorden van juridische vragen.
• Vooraf beoordelen van nieuwe zaken op mogelijke conflicten of ontbrekende stukken.

Dergelijke toepassingen vragen om integratie met bestaande systemen. AI moet niet alleen de tekst zien die je invoert, maar ook de context van je zaak- en documentensystemen. Pas dan ontstaat er echt procesondersteuning, in plaats van losse tekstproductie.

Daarna komt de derde laag in zicht: agentische toepassingen, waarin AI zelfstandig hele stappen in een werkproces uitvoert, bijvoorbeeld:

• Automatisch toewijzen van zaken aan de juiste medewerker.
• Opstellen van conceptfacturen op basis van tijdschrijven en zaakgegevens.
• Actief benaderen of herinneren van cliënten via verschillende kanalen.

Het rapport laat zien dat nog maar een klein deel van de organisaties dit soort toepassingen inzet, maar de adoptie begint ruwweg op het niveau waar generatieve AI in 2023 stond.

De rode draad: bijna iedereen gebruikt AI als informatie- en documentmotor, een groeiende groep koppelt AI aan processen en een kleine voorhoede verkent agentische mogelijkheden.

Veiligheid, kwaliteit en vertrouwelijkheid houden de rem erop

Waarom gaat het nog niet sneller richting die meer volwassen vormen van AI-gebruik? De belangrijkste blokkades zijn bekend, maar nog steeds dominant.

Litify laat zien dat:

• Zorgen over vertrouwelijkheid van cliënt- en zaakgegevens hoog blijven.
• Beveiliging en dataprivacy door veel respondenten worden genoemd als grote drempel.
• Twijfels over kwaliteit, juistheid en risico op “hallucinaties” een belangrijke rol spelen.

De auteurs leggen een duidelijke parallel met de introductie van cloudtechnologie in de juridische sector. Toen was de reflex vergelijkbaar: clientdata hoorden in eigen servers, niet in een externe omgeving. Inmiddels zijn cloudoplossingen de norm en is de discussie verschoven naar de inrichting en beveiliging van die omgevingen, niet meer naar het principe.

Voor AI tekent het rapport een vergelijkbaar pad:

• Zorgen zijn inhoudelijk reëel en passen bij de aard van juridische informatie.
• De oplossing ligt in duidelijke randvoorwaarden: beleid, technische waarborgen, controlemechanismen en gerichte scholing.

Zonder die basis blijft AI steken in losse experimenten op individueel niveau. Met die basis kan AI veilig en voorspelbaar onderdeel worden van de juridische operatie als geheel.

De Litify-schaal voor AI-volwassenheid

Om het verschil te duiden tussen “we gebruiken AI” en “we halen er bedrijfswaarde uit”, introduceert Litify een AI-volwassenheidsschaal met vier niveaus: Explore, Expand, Integrate en Transform.

In grote lijnen ziet die schaal er als volgt uit:

• Explore
  Medewerkers experimenteren zelf met algemene “freemium” tools om eenvoudige taken uit te voeren, zoals samenvatten of een snelle zoekvraag. Er zijn nog maar beperkte beleidsregels en de impact is vooral individueel merkbaar.
• Expand
  De organisatie doet de eerste investeringen in AI-oplossingen voor bredere inzet. Taken worden bewuster geselecteerd, maar de gereedheid is ongelijk: sommige teams lopen voor, andere blijven achter. Positieve effecten zijn zichtbaar in delen van de organisatie, maar nog niet structureel.
• Integrate
  AI wordt gekoppeld aan bestaande platforms, dossiers en werkprocessen. Er zijn duidelijke policies, controles en scholingsprogramma’s. AI ondersteunt complexere, meerstaps taken en leidende organisatiemetrics, zoals doorlooptijd en foutpercentages, verbeteren aantoonbaar.
• Transform
  AI is volwaardig ingebed en neemt complete taken over binnen duidelijke grenzen en met passend toezicht. Organisaties zien duidelijke, meetbare resultaten: lagere kosten, versneld omzetpotentieel en een aangepast kostenniveau. AI wordt meegewogen in budgettering, personeelsplanning en strategie.

Het rapport maakt duidelijk dat veel juridische organisaties zich nu tussen Explore en Expand bevinden, met een kleinere groep die al richting Integrate beweegt. Naarmate organisaties hoger komen op deze schaal, verschuift AI van handig hulpmiddel naar structurele motor in de juridische infrastructuur.

Individuele winst, beperkte businessimpact

Op persoonlijk niveau ervaren juristen duidelijke voordelen van AI. Gevraagd naar de belangrijkste effecten, noemen respondenten bijvoorbeeld dat:

• Zij de informatie die zij nodig hebben sneller kunnen vinden.
• Zij hun werk sneller kunnen afronden.
• Zij betere dienstverlening aan cliënten kunnen bieden.
• Zij hogere kwaliteit werk kunnen leveren en beter onderbouwde beslissingen kunnen nemen.

Op organisatieniveau is de lijn minder scherp. Het rapport laat zien dat:

• Investeringen in AI de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen en AI-tools inmiddels bovenaan de “aankooplijst” van juridische afdelingen staan.
• Slechts een kleine minderheid van de organisaties aangeeft dat AI nu al leidt tot duidelijk meetbare zakelijke impact, zoals structureel lagere kosten of merkbaar hogere opbrengsten.

Die verhouding; veel individuele winst, beperkte businessimpact, kan volgens Litify niet blijvend zijn. Naarmate AI een groter deel van het technologie- en innovatiebudget opslokt, zullen bestuurders het net zo gaan behandelen als andere investeringen: er worden doelen gesteld, resultaten gemeten en beslissingen genomen op basis van rendement.

Wat betekent dit voor jouw kantoor of juridische afdeling?

Voor Nederlandse advocatenkantoren en bedrijfsjuridische afdelingen zijn de lessen uit het rapport goed te vertalen naar de dagelijkse praktijk. Drie bewegingen zijn daarbij belangrijk.

Ga verder dan de losse AI-tab van individuele juristen
Zolang AI vooral iets is wat juristen “erbij” doen in een eigen tabblad, blijven de effecten versnipperd.

De stap naar meer volwassen gebruik begint bij bewuste keuzes:

• Bepaal welke AI-oplossingen horen bij welke werkprocessen in jouw organisatie.
• Leg vast welke taken bewust door AI worden ondersteund of gedeeltelijk uitgevoerd.
• Zorg dat iedereen met dezelfde spelregels werkt, zodat kwaliteit en risico’s beheersbaar blijven.

Dat vraagt om betrokkenheid van sectieleiders, bestuur en IT, niet alleen van enthousiaste individuen.

Leg een stevige basis van beleid, techniek en training
Het rapport laat zien dat de grootste rem zit in zorgen over vertrouwelijkheid, kwaliteit en beveiliging, gecombineerd met gebrek aan duidelijke richtlijnen en scholing.

Een volwassen aanpak vraagt daarom ten minste dat:

• Er een helder AI-beleid komt, afgestemd op beroepsregels, privacywetgeving en interne kwaliteitsnormen.
• Technische maatregelen worden ingericht, zoals veilige omgevingen, logging, rol- en toegangsrechten en het scheiden van publieke en besloten modellen.
• Juristen gerichte trainingen krijgen met voorbeelden uit de eigen praktijk, inclusief toetsing van AI-uitvoer en aandacht voor valkuilen.

Pas als juristen weten wat mag, wat kan en hoe zij de uitkomst van AI moeten controleren, durft een organisatie AI breder en dieper in te zetten.

Koppel AI-gebruik aan concrete indicatoren

Tot slot is het nodig om AI-gebruik te verbinden met meetbare doelen.

Litify benadrukt het belang van het volgen van “leading metrics”, zoals:

• Doorlooptijd van standaarddocumenten en procedures.
• Aantal zaken dat een jurist kan behandelen zonder kwaliteitsverlies.
• Aantal correctierondes op standaardproducten.
• Cliënttevredenheid en responstijden.
• Balans tussen inhoudelijk juridisch werk en administratieve lasten.

Zonder deze cijfers blijft AI een abstract verbeterproject. Met deze cijfers kun je gericht laten zien waar AI echt verschil maakt en waar bijsturing nodig is.

Van handige hulp naar structurele motor

De State of AI in Legal 2025 schetst een juridische sector die AI in hoog tempo heeft omarmd, maar nog volop zoekt naar de volgende fase. Het overgrote deel van de juristen werkt inmiddels met AI en ervaart daar reële voordelen van in eigen dossiers. Tegelijkertijd zijn beleid, integratie en meetbare bedrijfsimpact nog ongelijk verdeeld over de sector.

Voor juridische leiders ligt hier precies de opdracht. Wie AI blijft zien als individuele gereedschapskist, laat veel potentieel liggen. Wie de stap durft te zetten naar integratie, duidelijke kaders en gemeten resultaten, bouwt aan een praktijk waarin AI niet alleen losse taken versnelt, maar ook de slagkracht, veerkracht en concurrentiepositie van de organisatie vergroot.